Markeringenmarathon

Soms voer ik hardloopplannen snel uit, maar soms moeten ze een tijdje rijpen. In 2015 al tekende ik een route langs de Stadsmarkeringen van Groningen, maar echt concreet werd het plan niet. Het bleef op de spreekwoordelijke plank liggen.
In de tussentijd veranderde de stad én verhuisde zelfs een markering. Stadsmarkering ‘Architektron Urania’ van Leonhard Lapin werd van de (verdwenen) spoorwegovergang bij de Kooiweg verplaatst naar de Bloemersmatunnel.
En dus tekende ik onlangs een nieuwe route, geïnspireerd door Aad en Jan, die eind 2017 al een soortgelijk rondje renden langs de markeringen. Nu ik in de voorbereiding naar de Run van Winschoten toch wat langere duurlopen maak, is de tijd eindelijk rijp voor: de Markeringenmarathon.

The Books of Groningen, marking the city boundaries

Eerst even wat interessante achtergrondinfo over ‘The Books of Groningen, marking the city boundaries’, zoals het stadsmarkeringsproject officieel heet. In 1990 vierde de stad Groningen zijn 950-jarig bestaan. Ter gelegenheid hiervan lanceerde Frank Mohr (cultureel adviseur van stad en provincie Groningen) het plan om met nieuwe eigentijdse ‘stadspoorten’ de hoofdtoegangswegen van de stad een markering te geven. In vroeger tijd zorgden stadspoorten voor een duidelijke afbakening van de stad en het omliggende land. Sinds het einde van de 19de eeuw is de grens tussen stad en platteland door afbraak van de vestingwerken en de ontwikkeling van buitenwijken en andere randgebieden steeds diffuser geworden. Het idee achter het stadsmarkeringsproject was de entree van de stad weer op een eigentijdse wijze zichtbaar te maken.

CRUONINGA

De gemeente Groningen vond het een mooi idee en gaf architect Daniel Libeskind de opdracht hiervoor een masterplan te ontwikkelen. In zijn ‘The Books of Groningen’ – dat letterlijk een loodzwaar boek is van twaalf aluminium platen – ontvouwde Libeskind zijn visie op de moderne stad en de identiteit van Groningen anno 1990. Hij nam de naam CRUONINGA als uitgangspunt; dit is de vroegst bekende benaming van de stad die voorkomt in een akte uit 1040. De negen letters liet hij corresponderen met negen stadsmarkeringen bij de belangrijkste toegangswegen van Groningen. Een tiende teken plande Libeskind op het Martinikerkhof. Het verbindt het hart van de stad met de negen markeringen aan de stadsranden.
Aan elke letter/stadsmarkering verbond Libeskind bepaalde karakteristieken – zoals een kleur, een tijdstip of een Griekse muze – èn de onbekende grootheid ‘X’ die staat voor het creatieve en onvoorspelbare. Hij gaf daarmee als het ware de ingrediënten om de entree van de stad op eigentijdse wijze te markeren. Voor de tien ontwerpen gold de voorwaarde dat ze zowel verleden, heden als toekomst in zich zouden dragen.

De kunstenaars

Negen mensen vanuit zeer verschillende disciplines werden uitgenodigd een stadsmarkering te ontwerpen. Zij kregen elk een letter met de bijbehorende parameters toegewezen. De deelnemers waren: de Amerikaanse kunst- en architectuurhistoricus Kurt W Forster; de Japanse econoom Akira Asada; de Amerikaanse danser en choreograaf William Forsythe; de Duitse toneelschrijver Heiner Müller; twee beeldende kunstenaars, Thom Puckey uit Nederland en Leonhard Lapin uit Estland; twee architecten, John Hejduk uit de Verenigde Staten en Gunnar Daan (uit Nederland); de Franse filosoof Paul Virilio. Een stadsmarkering ontwierp Libeskind zelf.

De Markeringenmarathon

Goed, hoe zag mijn rondje eruit? Uit praktische overwegingen heb ik het rondje niet ‘op volgorde’ van de letters CRUONINGA gelopen, want dan moet ik eerst naar de andere kant van de stad. Je kunt wat mij betreft overal in de stad aan dit rondje beginnen. Ik start dus lekker thuis en loop zelfs heel rebels ’tegen de richting’ in. 😉
Het belooft een warme dag te worden en dus begin ik al vroeg. Om 7.20 uur stap ik de deur uit. Dan is het nog prima uit te houden. Als eerste loop ik naar Noorderhoogebrug voor markering nummer 6. Dat is meteen de meest ‘afgelegen’ markering, want je kunt er alleen komen via een bruggetje en een fraai bospad.

Markering 6: Bruchstück für Luigi Nono (Heiner Müller, letter I)

Het teken van Heiner Müller is een hommage aan de Italiaanse musicus Luigi Nono, die in 1990 overleed. Licht, geluid, teksten en geografische kaarten op betonnen blokken vertellen over het leed dat mensen elkaar nog steeds aandoen, niet alleen incidenteel maar ook op georganiseerde wijze. Een fenomeen zo oud als de mensheid. De muziek is de tegenhanger, een bindend element dat de grenzen van de aardse realiteit kan doorbreken. (bron: tekst op het infobord)

Walfridusbrug

Ik loop weer terug naar Noorderhoogebrug en ga langs de N361 op weg naar de Walfridusbrug. Ik moet namelijk naar de overkant van het Van Starkenborghkanaal voor de volgende markering.

Markering 5: Zonder titel (Gunnar Daan, letter N)

In het ontwerp van Gunnar Daan worden twee netten van zeer grote omvang door een stalen geraamte in een hoek van 120 graden gehouden. Honderden licht- en donkergrijze plaatjes die in de mazen van het net zijn gehangen, vormen een geometrisch patroon. Hierin herkent men een voorstelling van de ‘openbaare ruimte’: Links een eigentijds straatprofiel, rechts een klassieke zuilengalerij de plek waar de oude Grieken hun politieke debat voerden. De netten, die langzaam heen en weer bewegen in de wind, laten vanuit de verte de vorm van de letter N zien. Zij creëren een besloten ontmoetingsplaats. (bron: tekst op het infobord)

Kasteel Selwerd

Verderop beland ik op de Laan naar ’t Klooster. Inderdaad, hier stond ooit een klooster, zo’n beetje waar nu het Van Starkenborghkanaal ligt. Daar is dus niks meer van te zien. Ook stond hier Kasteel Selwerd en daaraan is de herinnering nog wel levend, onder meer door enkele kunstwerken. Zo staan hier een uitkijktoren en vier handen met gedichten.

Zernike Campus

Over de Zernike Campus ga ik op weg naar het westen van de stad. Het Jaagpad is weliswaar afgesloten, maar deze Markeringenmarathoner laat zich niet tegenhouden en vindt toch een manier om de route te vervolgen naar de volgende markering.

Markering 4: Polyhymnia (Thom Puckey, letter O)

Thom Puckey ontwierp een zeventien meter hoge schoorsteen, gemetseld van rode baksteen. Een eeuwenoud ambacht dat zich verliest naar mate de tijd voortschrijdt. Grillig gevormde takken doorbreken het metselwerk. Zij behoren toe aan een verborgen goudkleurige bronzen boom in het binnenste van de schoorsteen. Elke tak functioneert als een lied; samen vertegenwoordigen zij de muze Polyhymnia. Een stedelijke, artificiële boom. (bron: tekst op het infobord)

Naar de binnenstad

Via Paddepoel en het Noorderplantsoen ren ik verder naar het Martinikerkhof, want in het hart van de stad staat markering nummer 10.

Markering 10: Zonder titel (Paul Virilio, letters CRUONINGA)

Filosoof Paul Virilio ontwierp het tiende teken: een put. Het is geplaatst in het centrum van de stad. De hoekpunten van de put verwijzen naar de negen markeringen aan de rand van de stad. Op het Martinikerkhof bevond zich tot 1672 de Sint-Walburgkerk. In de kerk zat een waterput op de plek waar nu de stadsmarkering staat. Virilio stelt dat de moderne mens een centraal punt in zijn leven nodig heeft om te kunnen dromen. De put zou zo’n plaats kunnen zijn. Hij biedt een ‘uitzicht’ op het middelpunt van de aarde; verbindt periferie en centrum. Bovendien legt hij het verleden van de stad bloot en laat nieuwe verbanden ontstaan.

Versierd

Vanaf het centrum vertrek ik in zuidwestelijke richting. Door de versierde Zwanestraat, de Westerhaven en de Peizerweg bereik in de volgende markering langs de A7.

Markering 3: A Walk along the Border (Daniel Libeskind, letter U)

Het teken van Daniel Libeskind weerspiegelt de complexiteit van deze tijd. Een woud van palen die – onzeker – in alle richtingen wijzen, ondersteunt een wigvorm, gevuld met de geschiedenis van de wereld. De wig wijst naar boven, komend vanuit het verleden en zich opendend naar de toekomst. Naar beneden kan zij alles wat vaststaat splijten om het heden opnieuw te overwegen. (bron: tekst op het infobord)

Piccardthof

Nu loop ik naar het zuiden van de stad. Op de Piccardthof was ik nog niet eerder geweest, maar dat is een fraai volkstuincomplex. Zeker een aanrader om eens te bezoeken. Bij het Martiniziekenhuis is mijn volgende stop.

Markering 2: Book R (Akira Asada, letter R)

De econoom Akira Asada gaf, in samenwerking met Shiro Takatani, vorm aan een ‘boek’, dat bestaat uit twee verticale pagina’s in verschillende materialen. Een derde ‘dode’ gebroken bladzijde ligt als een brug over het water en vormt zo de toegang tot het teken. Via videomonitoren, die in de staande pagina’s zijn ingebouwd, kunnen mededelingen, nieuwsfeiten uit de hele wereld en korte emblematische teksten worden gelezen. Tevens kunnen signalen uit de kosmos, opgevangen door het Sterrekundig Laboratorium van de Rijksuniversiteit Groningen, op de schermen worden getoond. (bron: tekst op het infobord)

Hoornsemeer

Langs de oevers van het Hoornsemeer loop ik verder naar de markering langs de A28: de elektriciteitsmast met vlammen.

Markering 1: Gate Tower Clio (Kurt W Forster, letter C)

Kurt W Forster baseerde zijn ontwerp op de voor het landschap zo bepalende elementen water en aarde, plus op twee vormen van energie: Gas en Elektriciteit. Het Groningse aardgas is ontstaan in het verleden, een chemische omzetting van oeroude bodemlagen. De geschiedenis zelf kan ook beschouwd worden als een verteringsproces. Foster koos een elektriciteitsmast als basis. Deze is bekroond met zeven brandende ‘gasvlammen’. Om twintig minuten voor elf ’s ochtends en ’s avonds geven de digitale cijfers op de mast gedurende één minuut het tijdstip aan dat met het geboortejaar van de stad samenvalt 10.40. (bron: tekst op het infobord)

Bonus

Als ik weer de stad in loop, zie ik een bonusstadsmarkering. Zo’n oude steen langs de kant van de weg. Ook heel mooi!
Via Groningen-Zuid ren ik door naar markering nummer 9. Dit is de markering die verplaatst moest worden, vanwege aanpassingen aan het spoor.

Markering 9: Architektron Urania (Leonhard Lapin, letter A)

Leonard Lapin ontwiep, in samenwerking met Enn Laansoo, een observatorium dat het uiterlijk aanneem van een ‘ivoren toren’. De wenteltrap eindigt in een spiegel, een poort op de grens van het werkelijke en onwerkelijke. De ‘klim naar boven’ maakt het mogelijk om aan de aarde te ontstijgen. Het boek van de kosmos kan worden gelezen. (bron: tekst op het infobord)

Oude Roodehaan

Via de Bornholmstraat en Oude Roodehaan beland ik op een parallelweg langs de A7 richting het oosten, want daar staat markering nummer 8. Inmiddels begin in de warmte te voelen. Tot zo’n dertig kilometer ging het redelijk goed, maar inmiddels is het beste er wel vanaf. Nou ja, dan maar het tempo omlaag, ik heb geen haast.

Markering 8: The Tower of Cards / The Tower of Letters / The Joker’s Perch (John Hejduk, letter G)

Het ontwerp van John Hejduk is een drieluik over het voorbijgaan van de tijd: de ‘kaartentoren’ met op elk van de vier zijden de kaarten van één kleur uit het kaartspel; een ‘lettertoren’ die de naam Groningen laat zien; en (op een hoge paal) het rad van fortuin, waarop een joker heeft plaatsgenomen. Er zijn 52 kaarten, evenveel als het aantal weken in een jaar. Wie alle nummers van de kaarten optelt komt op 364. Met de joker erbij, ontstaat het aantal dagen in een jaar. Het spel, met alle goede en slechte kansen, in verleden, heden en toekomst. (bron: tekst op het infobord)

Engelbert

Ik ben er bijna! Via Engelbert en Middelbert loop ik aan de oostkant de stad weer binnen. De laatste markering van mijn rondje staat namelijk in Noorddijk. Het zijn de kromgetrokken bomen.

Markering 7: Geen titel (William Forsythe, letter N)

William Forsythe kreeg, na enkele abstracte voorstudies, het idee voor een meer dan 400 meter lange gracht waarin 27 pijlers staan. Deze trekken met een metalen arm de in een rij op de oever geplante bomen tijdens hun groei krom. Deze mechanische wijze van vervormen werd vroeger ook door Groningse scheepsbouwers toegepast om houten spanten de juiste kromming te geven. De gracht wordt begeleid door een golvende, in de hoogte variërende wal, die door begroeiing overdekt is. Een teken waarin de mens ingrijpt in de natuur, zoals eeuwen lang is gedaan om te kunnen overleven. (bron: tekst op het infobord)

Zelf lopen?

Na ruim 43 kilometer heb ik alle Stadsmarkeringen gehad. Wil je de Markeringenmarathon zelf ook eens lopen? Op Afstandmeten.nl kun je mijn route vinden, downloaden en eventueel aanpassen aan je eigen wensen. Veel plezier!